BİNGÖL MERKEZ

Bingöl, daha önce Çevlik adıyla Palu ilçesine bağlı bir bucak iken, 1872 yılında Çapakçur adıyla ilçe olmuştur. Cumhuriyetin ilk yıllarında il yapılan Genç'in ilçe merkeziydi. 1936 yılında yine Çapakçur adıyla il olmuştur. Bununla ilgili 25 Aralık 1935 tarih ve 2885 sayılı kanun 4 Ocak 1936 tarihinde 3179 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. 1945 yılında Çapakçur'un adı Bingöl olarak değiştirilmiştir.
İl Merkezinin köyleriyle birlikte yüzölçümü 1854 km2 dir. Bu alan il yüzölçümünün % 22.82'sini oluşturmaktadır. İl merkezinin deniz seviyesinden yüksekliği 1151 metredir.
Merkez ilçenin 3 belediyesi, 88 köyü ve bu köylere bağlı 104 mezrası bulunmaktadır. Belediye sınırları içinde 25 mahalle muhtarlığı vardır. Bunların 13 tanesi İl Belediyesi,7 tanesi Sancak Belediyesi, 5 tanesi ise Ilıcalar Belediyesi'nin sınırları içinde bulunmaktadır.
Merkez İlçenin toplam nüfusu 116,411 dir. Bunun % 62.28'i kentsel, % 34.72'si kırsal nüfustur. Şehir merkezinin nüfusu 67 022'dir. Merkez ilçede km2 başına 58 kişi düşmektedir.

ADAKLI

Adaklı ilçesi 4 Temmuz 1987 gün ve 19507 Sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 19 Haziran 1987 tarih ve 3392 sayılı "103 ilçe kurulması Hakkında Kanun"la kurulmuştur. Adaklı ilçesi bu tarihten önce Kiğı ilçesine bağlı bir nahiye idi.
Uzun süre Kiğı ilçesiyle birlikte Erzurum'a bağlı bir köy statüsünü sürdüren Adaklı, 1926 yılında Erzincan'a, 1936 yılında nahiye olarak Bingöl’ün Kiğı ilçesine bağlanmıştır. 1987 yılında da Bingöl'ün ilçesi olmuştur.
İlçenin köyleri ile birlikte yüzölçümü 879 km2'dir. Bu da, il yüzölçümünün yüzde 10.82'sine tekabül etmektedir. İlçe merkezinin deniz seviyesinden yüksekliği 1500 metredir. İl merkezinden uzaklığı 66 Km.dir.
Bu ilçemizde ilçe belediyesi dışında belediye bulunmamaktadır. Belediye sınırları içindeki mahalle sayısı 5'tir. İlçenin 35 köyü ve bu köylere bağlı 75 mezrası bulunmaktadır.
İlçe merkezinin nüfusu 10.856, köylerin nüfusu ise 6 825'tir. Km2 başına 13 kişi düşmektedir.

GENÇ

Genç ilçesi, Bingöl il olmadan önce komşu vilayet Sancak ve eyaletlere bağlı kalmış eski bir ilçe merkezidir. Osmanlı Devleti'nde 1878 yılında yapılan idari teşkilatlanma sonucunda kurulan Bitlis vilayetine bağlanan Genç ilçesi, 1924–1927 yılları arasında Genç Vilayeti haline getirilmiştir. 1927 yılında ilçe haline getirilerek Elazığ iline bağlanmıştır. 1936 yılında Bingöl vilayeti kurulunca Genç ilçesi bu vilayete bağlanmıştır.
İlçenin yüzölçümü 1646 km2'dir. Bunun il yüzölçümüne oranı yüzde 20.26'dır. İl merkezine en yakın ilçe olup, 20 km. uzaklıktadır. İlçe merkezinin deniz seviyesinden yüksekliği 1125 metredir.
İlçe sınırları içinde ilçe belediyesi ile birlikte 2 kasaba belediyesi bulunmaktadır. Toplam mahalle muhtarlığı 13'tür. Bunlardan 5 tanesi ilçe belediyesi, 7 tanesi Servi belediyesi, 1 tanesi de Çaytepe belediyesi sınırları içindedir. İlçe sınırları içinde 62 köy ve bu köylere bağlı 243 mezra bulunmaktadır.
İlçenin nüfusu 45.994 kişidir. İlçe merkezinin nüfusu 18 255, köylerin nüfusu ise 18 437'dir. İlçe genelinde km2 başına 22 kişi düşmektedir.

KARLIOVA

KIĞI

SOLHAN

YAYLADERE

YEDİSU

TURİSTİK YERLERİMİZ

GÜNEŞİN DOĞUŞU

İlimiz Karlıova ilçesinin 3250 m. yükseklikteki Bingöl Dağlarının Kale Tepesi'nden " Güneşin Doğuşu"nu normal durumundan çok farklı seyretmek mümkündür. Her yıl 15 Temmuz-15 Ağustos tarihleri arasında en iyi şekilde seyredilebilir. "Güneşin Doğuşu" çok değişik şekillerde, normal halinden çok farklı, heyecanlı ve oldukça korkunç sahneler yaratmaktadır. Dünyada tam anlamıyla "Güneşin Doğuşu" iki yerden izlenir. Birincisi İsviçrenin Alp Dağlarından, ikincisi; Bingöl Dağlarının Kale Tepesi'nden seyredilir. Ulaşım imkanı güçtür. Karlıova ilçesine kadar yol asfalt, dağın zirvesine kadar ham yoldur. Dağın altına kadar arabayla gidildikten sonra zirveye 25-30 dk. yaya çıkılır. Etrafta soğuk su kaynakları ve yeşillikler görülür. Yol güzergahında dinlenme, konaklama tesisleri mevcut değildir. Güneş doğarken ilk etapda hafif bir kızartı ile belirir. Kızartı etrafta çok renkli güzellikler ve dekorlar yaratır. Daha sonra insana korku veren bir karartı şeklini alır. Kızarıklıklar kor parçası haline gelir. Kor parçası içinde insan yüzünü andıran üç büyük leke (Siyah renkli) belirir. Güneş karartı halinde yavaş yavaş açılmaya başlar. Ufukta görülerek oluşumunu tamamlamak üzere iken altın bir küre gibi görünmeye başlar. Döndükçe etrafa binlerce ışık saçar. İnsanoğlunun daha önce görmediği renkleri o anda görmek mümkündür. Daha sonra güneş elmas parçası gibi kıristalleşip eski durumunu almaya başlar. Oldukça heyecanlı anlar yaşatır. Gözlerde yaşarma, ışık saçma ve anında seyir edememe gibi durumlar olur.

YÜZEN ADA

Solhan ilçesi Hanzarşah Köyü Aksakal Göl Mezrasındaki Ada, o yörede yaşayan halk tarafından keşfedilmiştir. Sözkonusu ada, şimdiye kadar görülmemiş bir tabiat olayına sahiptir. Bingöl-Solhan karayolunda 4.5 Km. uzaklıktadır. Yolu stabilize olup, 1.5 km'dir. Yolun asfaltlanması ve gölün ıslahı halinde yerli ve yabancı turistlerin ilgisini artıracaktır.
Bingöl'ün turizmi doğa güzelliklerine dayanır. Yüzen Ada tamamen doğaldır. Göl'ün üç tarafı dağlar ve tepelerle çevrilmiş düz arazi üzerinde bulunan krater göl konumundadır. Göl'ün şimdiki alanı 300 m2' nin üzerindedir. Islahı halinde 500 m2'den fazla olur. Gölün derinliği 50 metreden fazla olduğu sanılmaktadır. Göle devamlı akıntı olduğu tespit edilmiştir. Gölün altından ve kemerlerinden giren su, gölün alt tarafından, gölden daha aşağıdan dereyi beslemektedir. Ufak ufak kaynaklar bu görüşü teyit etmektedir. Yaz ve kış aylarında su seviyesi aynı kalmaktadır. Su tatlı ve berrak olup, herhangi bir madensel tuz ihtiva etmemektedir. Balık yetiştirmek mümkündür. Gölün ortasından hareket eden üç ada vardır. Adalar göl içinde bağımsızdır. Üstüne binildiği zaman sal gibi her tarafa ağır ağır hareket etmektedir. Adanın üzerinde 4-5 tane bodur ve dış budak ağacı mevcuttur. Çevredeki bitkiler gölün mevcut suyu ile beslenmektedir. Ada üzerinde bulunan ot kökleri sarılıcı olması nedeniyle toprak tamamen bitki kökleri ile kaynamış ve yapışmış durumdadır. Ayrıca Göl'ün ortasında bulunan adanın yapısı incelendiğinde çayır, ayrık ot ve suda yetişen çeşitli bitkilerin ada üzerinde mevcut olduğu görülmektedir. Göl'ün çevresinde çeşitli bitkilere rastlamak mümkündür. Yeşil alanın dışında kalan arazi gölden çok yüksektir. Çevresi meşe ve yeşil alan ile kaplıdır.

KAPLICALAR

İlimiz Karlıova İlçesi karayolunun 20 km. sinde olan kaplıcalara ulaşım imkanı yaz ve kış aylarında rahatlıkla sağlanabilmektedir. Kaplıcaların 16 moteli,10 pansiyonu, ikisi kapalı biri açık olmak üzere üç yüzme havuzu, lokantası, çay bahçesi, araç parkı bulunmaktadır. Çeşitli hastalıklara şifa olan kaplıca, çevre illerden önemli ölçüde rağbet görmektedir.

İlimizin kaplıca havuz suyundan 1981 de alınan numuneleri Ankara Refik Sayda Merkez Hıfzısıhha Enstitüsü Kimyevi Tahlil Şubesince yapılan tahlil sonuçları ve Ankara Numune Hastanesi Fizyoterapi ve Hidroterapi Kliniği Şefliğince yapılan tetkik raporu sonucunda; su bikarbonatlı, karbondioksitli ve karbongazoz sular grubundan olduğu anlaşılmıştır.. Bundan başka klor, sülfat ve silikat gibi anyonlar ile demir aluminyum katyonları da mevcuttur.
Su içildiği zaman mide motolitesini artırır ve çabuk boşalmasını sağlar. Hazmı artırıcı maden suyu olarak da içilebilir. Tortu bıraktığı için ancak mahallinde içilebilir. Şişelenip nakledilmez. Romatizma ve kadın hastalıklarında banyo olarak kullanılması faydalıdır. Ayrıca suyun deri ve böbrek hastalıklarına faydalı olduğu söylenmektedir.
Bununla birlikte Kiğı, Yayladere ve Karlıova ilçelerimizde de termal kaynaklar bulunmaktadır. Ancak bu ilçelerimizde kaplıca tesisleri yoktur. Bu kaynaklar üzerinde gerekli etüt çalışmaları yapılarak kaplıca tesislerinin kurulması ilin kalkınması açısından yarar sağlar.

KAYAKEVİ

Bingöl-Elazığ karayolu üzerinde yol çatı köyünde olup, Bingöl’e 22 km uzaklıktadır. Kayak Evi Bingöl Gençlik Spor İl Müdürlüğü’ne bağlıdır. Bina iki katlı, kaloriferli ve 50 yatak kapasitelidir. Ayrıca lokantası, banyosu ve dinlenme yeri mevcuttur. Teleski 44 askılıdır. Kayak arabası ve kayakla yürüyüş alanı mevcuttur. Pistin uzunluğu 950 m. olup, 100 m. genişliğindedir. Her türlü kış sporlarına elverişli olup, kış sezonu boyunca halkın hizmetine açıktır.

PERİ SUYU

İl sınırları içindeki uzunluğu bakımından en önemli akarsu peri suyudur. Toplam 258 km uzunluğa sahip peri suyu’nun il sınırları içerisindeki uzunluğu ise 112 km dir. Güneydoğu yönünde akan Peri Suyu, Kiğı sınırları içinde Çorik Dağından Fas deresini, daha güneyden Çobi Suyu ile Kalman Deresini alarak İl sınırlarından çıkar. Tunceli il sınırları içinden geçerek Munzur suyu ile birleşir. Elazığ’da Yeşildere civarında Fırat Nehri’ne karır.

SÜLBÜS DAĞI

Volkanik bir dağ olan Sülbüs Dağı Yayladere ilçesi'nin Kuzey Batısında yer almaktadır. Tepesi her zaman karlı görülür. Sivri bir koni görünümündedir. Dağcılar buraya her yıl uğrarlar. Ayrıca bu dağda çeşitli av da yapılır. Dağın üstü düz olmakla beraber, uzaktan sivri görünür. Üstünde bir ziyaret vardır ve heybetli bir görünüm taşıdığı için çeşitli efsaneler yaşatır. Rivayete göre sülbüs adındaki genç bir delikanlı, starı adındaki güzel bir kıza aşık olur. Araya giren bir cadı bunların evlenmesine engel olur. Oğlan aşkından verem hastalığına yakalanarak ölür. Bu üzüntüye dayanamayan kız da çok geçmeden ölünce vasiyeti üzerine sevgilisinin yanına gömülür. Fakat cadı mezarlarının bile arasında dikenli bir ağaç şeklinde filizlenerek onları orada da ayırmak ister. ve bunların öteki dünya da bile birbirlerine kavuşmadıkları rivayet edilir.

ÇIR ŞELALESİ

Uzundere Köyünün adını aldığı derenin, Büyük Çır Taşı adı verilen 100 m. yükseklikteki kayalığın ortasından geçen güzel görünümlü bir şelaledir. Su 50 m. yükseklikte alt tarafı kayalık olan dere yatağına düşerken güzel bir görünüm arz etmektedir.
Ilıca Bucağı merkezine 8 km. uzaklıkta olan Şelale'ye iki ayrı yoldan gidilmektedir. Çır Taşı'nın olduğu bölgede ayrıca kayalıklar, mağaralar bulunmaktadır. Bu kayalıklarda daha çok yırtıcı kuşlar yaşar.
Ayrıca Bingöl ilinde görülmeye değer güzellikte birçok şelale bulunmaktadır.

Halk oyunlarımızda yeni düzenleme 1980 yılından bu yana yapıldığı ve düzenlemelerin Bingöl Halk Eğitim Merkezi’nde görev yapan usta öğretici ve eğitmenler tarafından geliştirildi. Yöre oyunların tümünde yeni düzenlemeler yapılmıştır. (Seyirlik oyunları bu değişmelerin dışında kalmıştır.) geleneksel oyunlar içinde “Kartal Oyunu”nda düzenlemeler yapılmamıştır.

Oyunlar yörede hem geleneksel, hem de düzenlemeli türde, 10-12-12-16-18-20-24 sayıda sade erkek, sade kız, kız-erkek karma türünden oynanmaktadır. Oyun şekillerinde düz çizgi, yarım ay, halka, tam daire,sıra dizilişi, karışık 4 cephe şeklinde oynanmaktadır.



1-    Kartal
2-    Derilo-Derile-Koçeri
3-    Çepik-El Çarpma
4-    Esmer-Harani
5-    Halay-Govend- Dik Halay-Vuşke
6-    Çaçan-çeçen-Kara yılan
7-    İki ayak-Dılıng Keçike
8-    Meryem-Meyremo
9-    Diz kırma- Sevkari
10-  Ters oyun- Kıleçep 

Kartal

Kartal hareketlerinin konu edildiği oyun en çok sevilen ve oynanan oyunlardan olup 200 yıllık geçmişi olup, Bingöl’e özgüdür. Yöre insanının yaşamla olan mücadelesini çeşitli hareket ve figürlerle dile getirir. Oyunun ortaya çıkışıyla ilgili en yaygın iki rivayet vardır.
1. Rivayet: Avcının avladığı ceylanı kapan kartalın avı diğer Kartallara kaptırmamak için yaptığı mücadeleyi gösteren avcının bu hareketleri taklit etmesiyle ortaya çıkmıştır.
2. Rivayet: Karlıova yöremizde zengin bir ağanın dilsiz, sağır bir çobanı varmış. Bu çoban günün birinde sürüdeki kuzuyu bir kartala kaptırmış, kartalı takip eden çoban dağın zirvesinde kartalın avı diğer kartallara kaptırmamak için mücadelesini görür, çoban dilsiz olduğu için bu durumu ve kartalların hareketini ağaya taklit ederek anlatmaya çalışır. Zamanla bu hareketler oyuna dönüşmüş.

Oyunun oynayış şekli şöyledir:

Ağzında koyun postu olan ve kartalı temsil eden oyuncu müzik eşliğinde oyun alanına girer. Ağzındaki koyun postunu da alana bırakarak çeşitli kartal hareketleri yapar. Diğer oyuncular da ellerinde mendillerle kollarını kartallar gibi çırparak yere çömelip kartal pozisyonunda leşin etrafında bir daire oluştururlar. Oyuncular leşi kapmak için sırayla yaklaşırken ilk gelen oyuncu uzaklaşır.  Ardından oyuncular leşin etrafında toplandığı sırada başoyuncu heybetle dairenin ortasına hamle yapar. Diğer oyuncular dağılır. Tek başına kalınca oyuncular yarım daire şeklinde onun etrafında toplanıp, hep birlikte aniden leşi havaya kaldırarak oyunu bitirirler.

Bingöl’de mahalli el sanatları daha ziyade dokuma ve örgücülüğe dayanmaktadır. Zira Bingöl ve yöresinde halkın en önemli kaynağı hayvancılık olduğu için geleneksel el sanatlarında da bu unsurun tesirini görmek mümkündür.
Dokuma ve örgücülüğün yanında, ağaçtan ve topraktan yapılan el sanatları da yaygınlık göstermektedir. Özellikle dokuma ve örgücülük az da olsa çömlekçilik varlığını korumaktadır. Kent merkezinde halı dokuma tezgahları ve kursları açılarak halıcılık faaliyetleri bir plan çerçevesinde sürdürülmektedir. Kırsal mühitlerde ise halk öncelikle kendi ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla halı, kilim, palas, palancılık, çorap, eldiven, heybe, keçe ve çömlekçilik ile ağaçtan yapılan tahta kaşıklar, hamur tekneleri, oklava ve kaval gibi mamülleri geleneksel olarak kendi el becerisi ve sanat zevki ile üretmektedir.
Bingöl’de özellikle kırsal kesimde yaptığımız inceleme ve gözlemler neticesinde en yaygın olarak sürdürülen mahalli el sanatlarını yapıldıkları malzemeye göre nazarı dikkate alarak şöyle sınıflandırmak mümkündür.

MAHALLİ EL SANATLARIMIZ

Halı

Bingöl’de halıcılık işi genellikle sonbahar ve kış aylarında devam eder. Genellikle ilkel tezgâhlarda dokunmaktadır. İlkel metotlarla yapılan halıların tezgâhı, önce karşılıklı dört adet kazık çakılır. Kazıklar sabit olup halının uzunluğuna ve enine göre ayarlanarak çakılır. Kazıkların arka tarafına birer ağaç yerleştirilir. Daha sonra halının başlama kısmına kasnak yerleştirilir. Dokuma işinde ilmekler atılır, ilmek uzunluğu kadar kesildikten sonra kerkitle sıkıştırılır. Halı makas ile kesilir. Tezgâhta tek kişi çalışır.  İlkel dokuma tezgâhlarında üretilen halıların yanı sıra son yıllarda Halk Eğitim Merkezi Müdürlüğünün açmış olduğu halıcılık kurslarında modern tezgâhlarda çağa uygun, kaliteli halı üretimine başlanmıştır. Halk Eğitim Kurslarında özellikle Hereke ve Isparta tipi halı çeşitleri dokunmaktadır.

Kilim

Yöre insanının yüzyılların verdiği tecrübe ve maharetle ürettiği Bingöl kilimlerinde tabiatın güzellikleri ve renk cümbüşleri bir estetik anlayış ve sanat zevki hakimdir. Kilimlerde güneşin doğuşu, canlı hayvan resimleri bitki motifleri ve simetrik ve geometrik desenler kullanılır. Kilimin kullanımında kullanılan yün tabi renginde yada yerli boyalarla boyanarak uygun gale getirilir. İmal edilen kilimler, oda süslemeleri yatak örtüleri ve namazlık olarak kullanılır.
Tezgâhın kuruluşu ilkel halı tezgahının aynısıdır. Kilim dokumada halıdan farklı olarak ilmekler atılmayıp, çözgü iplerinin arasından masura geçirilir ve kerkitle sıkıştırılır.

Palas

Palas keçi kılından oluşan iple yapılır. Tezgâhı kilim tezgâhının aynısı olup fazla desen işlerine yer verilmez. Daha çok simetrik ve geometrik desenler kullanılır.

Heybe

Umumiyetle omuzda, at eşek vb. yük hayvanlarında yük taşıma aracı olarak kullanılan heybe birbirine yapışık iki torbadan ibarettir. Eşya ve yük taşımak için yapıldıklarından dokumaları çok sağlam olarak yapılır.

Palancılık

Bingöl’de binek hayvanlarının yaygı olarak kullanılmasından dolayı palancılık gelişmiştir. Palancılık genellikle babadan oğla geçen bir el sanatıdır. Son zamanlarda binek hayvanları için yapılan palana olan ihtiyaç azalmıştır. Bununla birlikte turistlere yönelik yapılan küçük palanlar büyük ilgi görmektedir.

Keçe

Beyaz veya kırmızı koyunyününden yapılır. Yapımına geçmeden önce yün ayıklanıp yıkanır. Güneşte kurutulan yün kilim üzerine serilir. Serme işlemi sonrası kilim ile beraber rulo yapılır. Rulo yapılan yün ısıtıldıktan sonra düz bir zemin üzerinde güçlü ve kuvvetli dört erkek tarafından bir gün devamlı ara vermeksizin ayaklarla yuvarlanarak dövülür. Dövülme işlemi sonrası rulo açılır. Düz bir zemin üzerinde kurutulmaya bırakılır. Yapılan keçe evlere üzerinde oturmak üzere serilir. Bunun dışında diktörtgen biçiminde dikilip soğuk günlerde çobanlara giydirilir.

Çorap ve Eldiven

Genellikle koyunyününden yapılır. Çorapların üzerinde halkın zevk ve sanat anlayışını yansıtan motifler kullanılır.  Renk olarak en çok beyaz renkte olan çoraplar, siyah ve kırmızı yünden de yapılmaktadır. Çorap yapımına üç şişle başlanır. Çorabın yapılışı tahminen dört santime ulaştığı zaman şiş sayısı beşe çıkarılır. Çoraplar beyaz düz ve desenli olarak örülür.
Eldivenin de örümü çorap örümü ile aynıdır.

Ağaçtan Yapılan El Snataları

Ağaç işçiliğine dayanılarak yapılan el sanatları içinde en çok dikkati çekenler şunlardır.

Dekik

Bingöl’e özgü olup “dekik” olarak tabir edilen bir tür çoban çalgısıdır. Dekik özellikle Genç İlçesi, Çaytepe (Walyer) ve civarı köyleri ile Kiğı ilçesi köylerinde hala yapılmaktadır.

Kaval

Üflemeli bir çalgı olan kaval, dili ve dilsiz olmak üzere iki şekilde yapılır. Gürgen ve şimşirden yapıldığı gibi kamıştan da yapılır. Özellikle çoban çalgısı (zel) olarak yörede çokça kullanılır.

Kaşık-Kepçe

Kaşık ve Kepçeler önce kaba şekilde kesilip, yontulmuş ağaçlardan yapılır. Daha sonra üzerleri işlenip cilalanır. İşlemeli olanlar daha ziyade sergi için veya vitrinlik eşya olarak kullanılmak için yapılırlar.
Ayrıca Bingöl’de bu ağaç işlemelerin yanında yağ, bal ve hamur tekneleri ile yöreye özgü imal edilen çeyiz sandıkları da yapılırdı.
Yine yörede çocuklar için ağaçtan yapılmış araba, beşik ve oyuncaklar ile çiftçilikle uğraşan halkın ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik olarak saban, döven, harman savurma vb. tarım aletleri de çokça yapılan el sanatlarındandır. Kırsal yerleşim birimlerde bu el yapımı mamullere hala rastlamak mümkündür.

Topraktan Yapılan El Sanatları

Topraktan yapılan el sanatları kullanılabilecek ve kolaylıkla yorulup şekillenebilecek özel bir çamurdan yapılır. Yumuşak ve işlenilir durumda bulunan toprağa çeşitli teknikler uygulanarak bazı biçimler verilir. Bu tarz malzemenin kullanılmasıyla yapılan el sanatları içinde çömlekçiliğe dayanan çeşitli boy ve biçimlerde destiler, küpler tava ve tencereler ile toprak ve taşın malzeme olarak kullanılmasıyla yapılan ekmek tandırları dikkati çekmektedir.